Chỉ Báo Kỹ Thuật Là Gì? Các Nhóm Chỉ Báo Và Cách Dùng Đúng

Chỉ Báo Kỹ Thuật Là Gì?

Chỉ báo kỹ thuật, tiếng Anh là technical indicator, là một công thức lấy dữ liệu giá đã qua và biến nó thành một đường hay một con số để dễ đọc hơn. Đường trung bình động, RSI, MACD hay Stochastic đều là chỉ báo.

Có loại vẽ đè lên giá, như đường trung bình hay các mức Fibonacci, dùng chung thang giá với nến. Có loại vẽ ở khung riêng bên dưới với thang của riêng nó, như RSI luôn nằm giữa 0 và 100.

Chỉ Báo Tính Từ Đâu?

Gần như mọi chỉ báo phổ biến chỉ dùng bốn con số của mỗi cây nến: giá mở, giá cao nhất, giá thấp nhất và giá đóng. Một số dùng thêm khối lượng. Đường trung bình 20 cây là tổng giá đóng của 20 cây gần nhất chia cho 20. RSI so độ lớn của các nhịp tăng với các nhịp giảm trong 14 cây. MACD là khoảng cách giữa hai đường trung bình.

Điều cần nói thật: chỉ báo là một phép biến đổi của giá, không mang thêm thông tin nào mới. Mọi thứ một chỉ báo "thấy" đều đã nằm sẵn trên biểu đồ giá, chỉ báo chỉ làm mượt, nén lại hoặc đổi sang thang khác. Cái lợi là nó buộc bạn đọc giá theo một quy tắc cố định: cùng công thức, cùng tham số thì ai tính cũng ra một kết quả. Cái hại là nó dễ tạo cảm giác có thêm bằng chứng, trong khi hai chỉ báo cùng tính từ giá đóng thường chỉ nói lại một điều.

Hình dưới đặt ba chỉ báo lên cùng một đoạn giá vàng: EMA 20 vẽ đè lên nến, RSI 14 và MACD ở hai khung riêng bên dưới. Cả ba chỉ là giá đóng của chính các cây đó đi qua ba công thức, nên chúng lên xuống theo đúng những nhịp của giá.

Ở vàng và ngoại hối giao ngay, khối lượng trên phần mềm thường chỉ là số lần giá nhảy của một nhà cung cấp dữ liệu, nên chỉ báo dựa vào khối lượng cần đọc thận trọng.

Hai Nhóm Chỉ Báo Chính Và Các Mức Giá

Có nhiều cách chia nhóm, nhưng với người mới, cách có ích nhất là chia theo câu hỏi mà chỉ báo trả lời. Hai nhóm chính là chỉ báo xu hướng và chỉ báo dao động, bên cạnh là các công cụ kẻ mức giá.

Chỉ Báo Xu Hướng

Chỉ báo xu hướng trả lời câu hỏi giá đang đi về phía nào. Đại diện là đường trung bình động như EMA và MACD. Chúng chạy theo giá, đổi hướng chậm hơn giá, cho tín hiệu khi hai đường cắt nhau hoặc khi giá vượt qua đường. Nhóm này hợp khi thị trường chạy một mạch và hỏng khi đi ngang, lúc các đường cắt qua lại liên tục.

Chỉ Báo Dao Động

Chỉ báo dao động (oscillator) trả lời câu hỏi giá đã chạy xa tới đâu so với chính nó gần đây. Đại diện là RSI và Stochastic, dao động trong một khoảng cố định, có vùng quá mua ở trên và quá bán ở dưới. Khi đỉnh giá và đỉnh chỉ báo đi ngược nhau, người ta gọi là phân kỳ. Nhóm này hợp khi giá đi ngang và hỏng khi xu hướng mạnh: giá tăng đều thì RSI có thể nằm ở vùng quá mua rất lâu, ai bán vì "quá mua" là đứng ngược xu hướng.

Hình dưới cho thấy hai nhóm trên cùng một đoạn giá. Lúc giá đi ngang, hai đường EMA cắt qua lại. Khi giá bắt đầu chạy một mạch, hai đường tách hẳn và đi theo giá, còn RSI nằm ở vùng cực nhiều cây liền mà giá vẫn đi tiếp.

Các Mức Giá: Fibonacci Và Pivot

Nhóm thứ ba không chạy theo từng cây mà kẻ vài mức ngang từ một số điểm giá chọn trước. Fibonacci thoái lui kẻ mức từ một đáy và một đỉnh, pivot kẻ mức từ giá cao, thấp và đóng của phiên trước. Đổi điểm gốc là mức đổi theo.

Độ Trễ Và Nhiễu Của Chỉ Báo

Mọi chỉ báo tính từ giá đã qua nên luôn đi sau giá. Đây không phải lỗi của một chỉ báo cụ thể mà là bản chất của việc lấy trung bình. Trên hình, giá lập đỉnh trước, EMA 20 đạt đỉnh sau vài cây, EMA 50 còn muộn hơn: lúc đường chậm quay đầu, giá đã rời đỉnh một đoạn.

Độ trễ và nhiễu là hai đầu của một cái cân. Rút ngắn chu kỳ thì chỉ báo bám giá sát hơn, đổi lại nhiều tín hiệu giả hơn. Kéo dài chu kỳ thì đường mượt, ít tín hiệu giả, nhưng tín hiệu đến muộn và phần đầu của mỗi nhịp đã qua. Không tham số nào bỏ được cái cân này, chỉ chọn được đứng ở đâu.

Hình dưới đặt hai đầu cái cân cạnh nhau trên cùng đoạn giá. Giá đóng cắt qua EMA 9 hết lần này tới lần khác, mỗi lần là một tín hiệu nếu dùng nó làm luật. EMA 50 gần như không bị cắt, đổi lại nó nằm cách giá rất xa ở mỗi khúc quay.

Nhiễu còn đến từ trạng thái thị trường: lúc giao dịch bạn không biết chắc thị trường đang chạy hay đang đi ngang, điều đó thường chỉ rõ khi nhìn lại.

Tín Hiệu Phải Có Tại Lúc Ra Quyết Định

Giá trị chỉ báo của cây đang chạy đổi liên tục, chỉ cố định khi cây đóng. Một số công cụ đánh dấu đỉnh đáy còn dùng cả các cây phía sau, nên nhìn lại thì luôn trông đúng. Ngay cả đỉnh đáy theo cách site này định nghĩa, cao hơn hoặc thấp hơn 3 cây mỗi bên, cũng chỉ biết chắc sau khi 3 cây bên phải đã đóng. Khi thử một chỉ báo, hãy hỏi: tại lúc tín hiệu, giá trị này đã biết chưa.

Hình dưới là một lần như vậy: một cây trông như đỉnh vì hai cây sau thấp hơn, rồi cây thứ ba vượt lên. Đỉnh thật chỉ được biết khi đủ ba cây bên phải đã đóng, phần sau đó được làm mờ vì lúc ấy chưa xảy ra.

Cách Đọc Và Cách Dùng Chỉ Báo Kỹ Thuật

Chỉ báo có ích nhất khi trả lời một câu hỏi cụ thể trong một quy trình có sẵn, thay vì là nơi đi tìm tín hiệu:

1. Đọc giá trước: xu hướng theo chuỗi đỉnh đáy, các vùng giá gần đó.
2. Giao cho chỉ báo một câu hỏi: ví dụ "giá có đang trên đường trung bình dài không" để lọc chiều lệnh, hay "nhịp hồi đã sâu tới đâu" để chọn chỗ vào.
3. Một chỉ báo mỗi nhóm: một chỉ báo xu hướng và một chỉ báo dao động là đủ. Hai chỉ báo cùng nhóm gần như là một.
4. Viết điều kiện kiểm được: "EMA 20 vừa cắt lên EMA 50 ở cây đã đóng" kiểm được, "EMA trông có vẻ hướng lên" thì không.
5. Cắt lỗ theo giá: chỉ báo không cho biết bạn sai ở đâu, giá thì có. Đặt cắt lỗ ở một mức giá cụ thể trước khi vào lệnh.

Bước ba hay bị bỏ qua nhất. Hình dưới đặt RSI, Stochastic và CCI cạnh nhau: ba chỉ báo dao động cùng vào vùng quá mua ở đúng một cây, vì cả ba đều đo một việc là giá đã chạy xa tới đâu trong mấy chục cây gần đây.

Các bài trong cụm dùng chung một khung đo, là cách site này định nghĩa để đo được chứ không phải cách duy nhất: chỉ báo tính bằng giá đóng, tín hiệu lấy ở cây đã đóng, vào ở giá mở cây sau, mục tiêu ở mốc 2R, giữ tối đa 20 cây. Cắt lỗ không được gần giá vào hơn nửa biên độ trung bình 14 cây (ATR), vì cắt lỗ quá sát thì dao động bình thường cũng chạm, và vài lệnh thắng với cắt lỗ siêu hẹp đủ làm số trung bình méo đi.

Chỉ Báo So Với Price Action

Price action đọc thẳng giá: nến, chuỗi đỉnh đáy, vùng giá. Chỉ báo đọc giá qua một công thức. Vì cùng một nguồn, hai cách không đối đầu mà bù cho nhau.

• Price action mạnh ở vị trí: nó cho biết giá đang sát một vùng quan trọng hay lơ lửng giữa khoảng trống. Chỉ báo không biết vùng giá nào quan trọng.
• Chỉ báo mạnh ở tính khách quan: cùng tham số thì ai tính cũng ra như nhau, nên dễ viết thành luật và dễ đo.
• Cả hai chỉ nhìn được quá khứ: không cách nào biết trước giá sẽ đi đâu.

Cách kết hợp hay gặp: price action chọn chỗ vào và chỗ đặt cắt lỗ, chỉ báo lọc bối cảnh, ví dụ chỉ mua ở hỗ trợ khi giá đang nằm trên đường trung bình dài.

Sai Lầm Thường Gặp Khi Dùng Chỉ Báo

• Nhồi nhiều chỉ báo. RSI, Stochastic và CCI cùng báo quá mua không phải ba bằng chứng, mà là một điều nói ba lần, vì cả ba tính từ cùng giá đóng. Biểu đồ càng nhiều đường thì càng dễ tìm thấy một đường đồng ý với điều mình muốn.
• Tối ưu tham số cho khớp quá khứ. Thử hàng trăm bộ tham số rồi chọn bộ đẹp nhất trên dữ liệu cũ là học thuộc quá khứ, gọi là quá khớp (overfitting). Bộ tham số lạ như EMA 17 với EMA 43 thường là dấu hiệu. Hãy chọn tham số trước khi nhìn kết quả, và kiểm trên đoạn dữ liệu chưa dùng để chọn.
• Coi quá mua là tín hiệu bán. Quá mua chỉ nói giá đã tăng mạnh gần đây, không nói giá sắp giảm.
• Đọc tín hiệu ở cây chưa đóng. Hai đường chạm nhau giữa cây rồi tách ra khi cây đóng là chuyện thường.
• Tin lời quảng cáo "không trễ". Chỉ báo tính từ quá khứ thì phải trễ. Chỉ báo trông hoàn hảo khi nhìn lại thường là loại dùng cả những cây đến sau.

Hình dưới là một biểu đồ nhồi chín chỉ báo. Trông nhiều thông tin, nhưng mọi đường đều tính từ cùng các cây nến, và gần như lúc nào cũng có một đường để viện dẫn cho điều mình đang muốn tin.

Chỉ Báo Kỹ Thuật Có Đáng Tin Không?

Chỉ báo không dự báo, nên câu hỏi đúng là: một luật cụ thể dùng chỉ báo có lợi thế hay không. Câu trả lời trung thực là phải đo, với định nghĩa viết ra trước, đủ số lần, và so với tỷ lệ nền: kết quả khi vào lệnh cùng chiều ở một thời điểm bất kỳ. Thị trường tăng dài hạn thì lệnh mua ngẫu nhiên đã đúng hơn một nửa số lần, nên một luật mua đúng hơn một nửa chưa hẳn là có lợi thế.

Site đo từng luật trong cụm: EMA cắt nhau, Fibonacci thoái lui, RSI, MACD và phân kỳ. Bảng dưới đọc trực tiếp từ dữ liệu đo nên tự đổi mỗi khi đo lại, hãy đọc kết luận ở đây thay vì ghi nhớ thứ hạng của luật nào. Cách tính nằm ở trang Phương Pháp Đo.

Kết Luận

Chỉ báo kỹ thuật là giá đi qua một công thức: không có thông tin mới, luôn trễ, và mỗi nhóm hỏng ở một trạng thái thị trường. Dùng đúng, nó giúp bạn đọc giá theo quy tắc cố định và viết được luật để đo. Hãy bắt đầu với EMA và RSI, rồi tới MACD, phân kỳ và Fibonacci, và tập trên giá thật ở Phòng Luyện.

Tự Kiểm Tra

Câu Hỏi Hay Gặp