Trader là người mua bán tài sản tài chính như tiền tệ, vàng, cổ phiếu hay crypto để kiếm lời từ biến động giá trong thời gian tương đối ngắn, từ vài phút tới vài tuần. Trading là công việc đó. Khác nhà đầu tư giữ tài sản nhiều năm, trader có thể lãi cả khi giá giảm nhờ bán trước, nhưng cũng chịu chi phí và rủi ro lớn hơn vì vào ra nhiều lần.
Trader Là Gì?
Trader, tiếng Việt gọi là nhà giao dịch, là người mua một tài sản với ý định bán lại (hoặc bán trước rồi mua lại) trong thời gian ngắn để ăn chênh lệch giá. Việc đó gọi là trading. Trader có thể làm ở ngân hàng, quỹ, công ty giao dịch bằng vốn của tổ chức, hoặc là cá nhân tự giao dịch bằng tiền của mình; bài này chủ yếu nói về nhóm sau.
Trading là gì nếu nói gọn? Là lặp lại một quy trình: tìm cơ hội theo một luật, vào lệnh, đặt sẵn điểm thoát khi sai và khi đúng, rồi đánh giá sau nhiều lệnh. Lãi lỗ của một lệnh có nhiều may rủi; kết quả của một quy trình chỉ đọc được sau hàng chục, hàng trăm lệnh.
Hình trên xếp các kiểu trader theo thời gian giữ một lệnh, từ vài giây tới vài tháng, và khung biểu đồ mỗi kiểu hay dùng.
Trading Khác Đầu Tư Thế Nào
| Điểm So | Trading | Đầu Tư |
|---|---|---|
| Thời gian giữ | Vài phút tới vài tuần | Nhiều năm |
| Nguồn lãi | Chênh lệch giá ngắn hạn, cả khi giá lên lẫn xuống | Tài sản tăng giá trị, cổ tức, tiền lãi |
| Căn cứ chính | Hành vi giá, rủi ro mỗi lệnh | Giá trị doanh nghiệp, nền kinh tế |
| Chi phí | Spread, phí, swap lặp lại mỗi lệnh | Ít giao dịch nên ít phí |
| Đòn bẩy | Thường dùng, nhất là với tiền tệ và vàng | Thường không dùng hoặc dùng ít |
| Thời gian bỏ ra | Theo dõi thường xuyên | Xem lại định kỳ |
So sánh định tính. Nhiều người làm cả hai, với hai tài khoản tách riêng.
Ranh giới không cứng: mua cổ phiếu rồi bán sau hai tuần là đang trading, dù người đó tự gọi mình là nhà đầu tư. Điều quan trọng là biết mình đang làm việc nào, vì luật của hai việc khác nhau: nhà đầu tư có thể chờ, trader thì phải có điểm cắt lỗ.
Thời gian giữ lệnh cũng quyết định giá có chỗ chạy xa tới đâu:
Các Kiểu Trader Theo Thời Gian Giữ Lệnh
Cách chia phổ biến nhất là theo thời gian giữ một lệnh. Không kiểu nào tốt hơn kiểu nào; mỗi kiểu đổi một thứ lấy một thứ khác.
Scalper
Scalper giữ lệnh vài giây tới vài phút, nhắm những bước giá rất nhỏ và vào rất nhiều lệnh mỗi ngày. Vì mỗi lệnh lãi ít, spread và phí chiếm phần lớn kết quả: một scalper có thể đúng hướng thường xuyên mà vẫn lỗ sau phí. Kiểu này đòi tập trung liên tục, chi phí giao dịch thấp và khớp lệnh nhanh.
Day Trader
Day trader mở và đóng lệnh trong ngày, không giữ qua đêm, nên không trả swap và không chịu cảnh giá nhảy lúc mở cửa đầu tuần. Họ thường đọc khung 5 phút tới 1 giờ và chỉ giao dịch trong phiên sôi động nhất của thứ mình theo dõi.
Swing Trader
Swing trader giữ lệnh vài ngày tới vài tuần để ăn một nhịp sóng của giá. Họ thường đọc khung H4 và D1, ít phải nhìn màn hình hơn, hợp với người đi làm. Đổi lại, họ trả swap qua đêm, chịu giá nhảy cuối tuần, và cắt lỗ xa hơn nên khối lượng phải nhỏ hơn.
Position Trader
Position trader giữ lệnh vài tuần tới vài tháng theo xu hướng lớn, hay kết hợp biểu đồ với yếu tố vĩ mô. Số lệnh ít, mỗi lệnh đòi kiên nhẫn chịu những đợt giá đi ngược khá sâu. Kiểu này gần với đầu tư nhất.
| Kiểu | Giữ Lệnh | Khung Hay Dùng | Số Lệnh | Chi Phí Nặng Nhất |
|---|---|---|---|---|
| Scalper | Vài giây tới vài phút | M1 tới M5 | Rất nhiều | Spread, phí mỗi lệnh |
| Day trader | Trong ngày | M5 tới H1 | Nhiều | Spread |
| Swing trader | Vài ngày tới vài tuần | H4, D1 | Vừa | Swap, giá nhảy cuối tuần |
| Position trader | Vài tuần tới vài tháng | D1, W1 | Ít | Swap, chịu sụt vốn lâu |
Cách chia phổ biến, không có định nghĩa chính thức.
Một Ngày Của Trader Thực Tế
Một ngày làm việc của trader cá nhân ít giống phim hơn bạn nghĩ. Phần lớn thời gian là chờ. Một ngày điển hình của một swing trader vàng có thể như sau:
- Trước phiên. Xem lịch tin kinh tế trong ngày, đánh dấu giờ có tin lớn để tránh.
- Quét biểu đồ. Mở vài thứ mình theo dõi, xem có chỗ nào khớp luật vào lệnh đã viết sẵn không. Phần lớn các ngày, câu trả lời là không.
- Nếu có tín hiệu. Ghi kế hoạch: điểm vào, cắt lỗ, chốt lời, khối lượng tính từ số tiền chịu mất. Vào lệnh và đặt cắt lỗ ngay.
- Trong lúc giữ lệnh. Không dời cắt lỗ ra xa, không ngồi nhìn từng cây nến.
- Cuối ngày. Ghi nhật ký: lệnh nào, vì sao vào, có làm đúng kế hoạch không, cảm xúc ra sao.
Ngày không có lệnh không phải ngày phí: không vào lệnh khi không có tín hiệu cũng là làm đúng luật.
Vì Sao Phần Lớn Trader Thua Lỗ
Ở Liên minh châu Âu, từ năm 2018, Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA) buộc các nơi cung cấp hợp đồng chênh lệch (CFD) cho khách nhỏ lẻ phải in cảnh báo rủi ro theo mẫu chuẩn, ghi rõ phần trăm tài khoản nhỏ lẻ của chính nơi đó bị lỗ trong 12 tháng trước. ESMA đưa ra quy định này sau khi phân tích của các cơ quan quản lý quốc gia cho thấy phần lớn tài khoản CFD nhỏ lẻ thua lỗ.
Lý do thì không có gì bí ẩn:
- Không có lợi thế. Phần lớn luật vào lệnh phổ biến mà site đã viết thành công thức và đo trên giá thật không tốt hơn vào lệnh ở một lúc bất kỳ. Cách site đo ở trang Phương Pháp Đo.
- Chi phí lặp lại. Spread, phí và swap trừ vào mọi lệnh, thắng hay thua. Không có lợi thế thì chi phí kéo kết quả xuống dưới không.
- Khối lượng quá lớn so với vốn. Một chuỗi thua bình thường đủ làm cháy tài khoản, xem quản lý vốn.
- Tâm lý. Gồng lỗ, chốt non, vào lệnh gỡ: những hành vi biến một cách giao dịch hòa vốn thành thua, xem tâm lý giao dịch.
Hình dưới đặt kết quả trước phí và sau phí của các mã site đã đo cạnh nhau.
Muốn Làm Trader Cần Học Gì Theo Thứ Tự
- Thị trường và một lệnh gồm gì. Forex là gì, XAUUSD là gì, rồi pip, lot, spread, swap, ký quỹ và đòn bẩy.
- Quản lý vốn. Học trước cả cách vào lệnh: rủi ro mỗi lệnh, cắt lỗ, khối lượng, xem quản lý vốn trong trading.
- Đọc biểu đồ. Nến Nhật, mô hình giá, price action, rồi chỉ báo. Bài phân tích kỹ thuật là bản đồ chung.
- Tâm lý. Vì sao biết luật mà không làm được, xem tâm lý giao dịch.
- Ghi chép. Bắt đầu nhật ký giao dịch từ lệnh đầu tiên, kể cả lệnh trên tài khoản demo.
Các phương pháp như SMC hay Wyckoff nên để sau, khi bạn đã đọc được đỉnh đáy và vùng giá cơ bản.
Cách Đọc Kết Quả Trading Của Chính Mình
Đừng đọc kết quả bằng số dư tài khoản sau vài lệnh. Hãy đọc bằng R: R là số tiền bạn mất nếu lệnh chạm cắt lỗ. Lệnh lãi gấp đôi phần chịu mất là +2R, lệnh chạm cắt lỗ là −1R. Tính theo R thì so được các lệnh khác khối lượng.
Mỗi lệnh ghi vào nhật ký ít nhất: ngày giờ, thứ giao dịch, hướng, giá vào, cắt lỗ, giá ra, kết quả theo R và lệnh có đúng kế hoạch không. Sau vài chục lệnh, đọc ba con số:
- Tỷ lệ thắng. Phần lệnh có lãi trên tổng số lệnh.
- Lãi và lỗ trung bình theo R. Lệnh thắng mang về bao nhiêu R, lệnh thua mất bao nhiêu R.
- Kỳ vọng mỗi lệnh. Tỷ lệ thắng nhân lãi trung bình, trừ tỷ lệ thua nhân lỗ trung bình, trừ phí. Công cụ Kỳ Vọng Mỗi Lệnh tính sẵn.
Rồi tách hai nhóm: lệnh đúng kế hoạch và lệnh phá kế hoạch. Nhóm đúng kế hoạch có kỳ vọng dương mà tổng thể âm thì vấn đề là kỷ luật. Cả nhóm đúng kế hoạch cũng âm thì vấn đề là phương pháp. Vài chục lệnh vẫn còn nhiều may rủi, nên đừng đổi luật sau mỗi chuỗi thua.
Sai Lầm Thường Gặp Của Trader Mới
- Coi trading là thu nhập ổn định ngay từ đầu. Kết quả theo tháng dao động mạnh, kể cả với người có lợi thế.
- Học mẹo vào lệnh trước, quản lý vốn sau. Thứ tự ngược làm tài khoản cháy trước khi kịp học.
- Chọn kiểu trader không hợp lịch sống. Đi làm cả ngày mà chọn làm scalper thì sẽ vào lệnh vội trong giờ nghỉ.
- Đổi phương pháp liên tục. Mỗi lần đổi là xóa dữ liệu để đánh giá.
- Không ghi chép. Không có nhật ký thì không biết mình thua vì luật hay vì không làm theo luật.
- Tin ảnh chụp lãi trên mạng. Người ta khoe lệnh thắng, không khoe chuỗi thua.
Kết Luận
Trader là người kiếm lời từ biến động giá ngắn hạn, và trading là một quy trình lặp lại chứ không phải chuỗi lệnh đoán trúng. Chọn kiểu giữ lệnh hợp với thời gian của bạn, học quản lý vốn trước khi học vào lệnh, và đọc kết quả bằng R qua nhiều lệnh. Bắt đầu với forex là gì, quản lý vốn và nhật ký giao dịch.
Tự Kiểm Tra
Câu Hỏi Hay Gặp
Trader có phải là một nghề ổn định không?
Trader ở ngân hàng hay quỹ là nghề có lương, giao dịch bằng vốn của tổ chức theo hạn mức rủi ro. Trader cá nhân giao dịch bằng tiền của mình, không có lương, thu nhập phụ thuộc kết quả và có thể âm nhiều tháng liền. Người mới nên coi trading là việc học có chi phí, chưa phải nguồn sống.
Scalper và swing trader khác nhau thế nào?
Scalper giữ lệnh vài giây tới vài phút, vào rất nhiều lệnh, và spread chiếm phần lớn so với mỗi lệnh. Swing trader giữ lệnh vài ngày tới vài tuần, ít lệnh hơn, ít phải nhìn màn hình, nhưng trả swap qua đêm và chịu giá nhảy cuối tuần.
Bao lâu thì biết mình có hợp với trading không?
Không có mốc chung. Một cách thực tế là giao dịch theo một luật cố định, khối lượng nhỏ, ghi nhật ký đủ vài chục tới một trăm lệnh rồi đọc kết quả theo R. Nếu khối lượng đã nhỏ mà vẫn không làm theo được kế hoạch, đó là tín hiệu đáng để ý hơn cả kết quả lãi lỗ.
Trading cổ phiếu có giống trading forex không?
Cùng là mua bán để ăn chênh lệch giá ngắn hạn. Khác ở chỗ cổ phiếu thường mua bằng tiền mặt hoặc vay ký quỹ có hạn mức, giờ giao dịch cố định theo sàn, và mỗi thị trường có luật riêng về thời gian thanh toán, nên không phải kiểu trading nào dùng với tiền tệ cũng áp được cho cổ phiếu.
Nội dung chỉ nhằm mục đích giáo dục, không phải khuyến nghị mua, bán hay nắm giữ tài sản nào và không phải tư vấn đầu tư. Giao dịch ngoại hối, vàng, CFD và tài sản mã hoá thường dùng đòn bẩy, rủi ro cao, có thể mất toàn bộ vốn. Số đo là kết quả quá khứ, không bảo đảm kết quả tương lai. Đọc Cảnh Báo Rủi Ro