Đòn bẩy tài chính là việc dùng vốn vay hay vốn được cấp để nắm một tài sản lớn hơn nhiều so với tiền mình bỏ ra. Đòn bẩy trong forex (leverage) ghi thành tỷ lệ: 1:100 nghĩa là mỗi 1 USD ký quỹ giữ được 100 USD giá trị lệnh. Tỷ lệ này chỉ quyết định cần bao nhiêu ký quỹ; rủi ro của lệnh nằm ở khối lượng và cắt lỗ, không ở con số bẩy.
Đòn Bẩy Tài Chính Là Gì?
Đòn bẩy là dùng một khoản tiền nhỏ của mình, cộng phần vốn vay hoặc phần được cấp, để nắm một tài sản lớn hơn nhiều. Giống cái đòn bẩy cơ học, một lực nhỏ ở đầu này nâng được vật nặng ở đầu kia; và cũng như đòn bẩy cơ học, đầu nhỏ nhích một chút thì đầu lớn chuyển động mạnh. Lãi và lỗ tính trên toàn bộ tài sản, không tính trên phần tiền bạn bỏ ra.
Đòn Bẩy Tài Chính Trong Doanh Nghiệp Và Đời Sống
Trong tài chính doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính là việc dùng nợ vay để tăng quy mô hoạt động, thường đo bằng tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu. Ngoài đời, mua nhà trả góp hay mua cổ phiếu bằng tiền vay của công ty chứng khoán cũng là dùng bẩy: tài sản tăng giá thì lãi trên vốn tự có lớn hơn, giảm giá thì lỗ cũng lớn hơn, và tiền vay vẫn phải trả.
Đòn Bẩy Trong Forex Và CFD
Trong giao dịch forex, vàng và CFD, leverage được ghi thành tỷ lệ như 1:50, 1:100 hay 1:500. Tỷ lệ 1:100 nghĩa là mỗi 1 USD ký quỹ giữ được 100 USD giá trị lệnh. Bạn không nhận khoản vay nào vào tài khoản: bạn chỉ đặt ký quỹ, còn lãi lỗ tính trên toàn bộ giá trị lệnh, gọi là giá trị danh nghĩa. Chi phí cấp vốn cho phần đó qua đêm chính là swap.
Hình trên tóm cơ chế: một khoản ký quỹ nhỏ giữ một vị thế lớn hơn nhiều lần, và lãi lỗ tính trên toàn bộ vị thế đó.
Đòn Bẩy Và Ký Quỹ: Hai Mặt Của Một Con Số
Ký quỹ = giá trị danh nghĩa ÷ tỷ lệ bẩy. Đảo lại, tỷ lệ ký quỹ bằng 1 chia cho tỷ lệ bẩy: 1:100 tương ứng ký quỹ 1% giá trị lệnh, 1:50 là 2%, 1:20 là 5%. Hai cách nói chỉ là một con số. Có nơi ghi tỷ lệ bẩy, có nơi ghi phần trăm ký quỹ, và quy định của nhà quản lý thường viết theo cách thứ hai.
Ví dụ với số giả định: 0,1 lot vàng là 10 ounce, giá 4.000 USD, giá trị danh nghĩa 40.000 USD. Ở 1:100 cần 400 USD ký quỹ, ở 1:500 cần 80 USD. Cách tính chi tiết cho vàng và EUR/USD, cùng balance, equity và free margin, nằm ở bài margin là gì.
Đòn Bẩy Cao Có Làm Lệnh Rủi Ro Hơn Không?
Không, nếu khối lượng giữ nguyên. Số tiền một lệnh mất khi sai được tính bằng: khối lượng × khoảng cắt lỗ × giá trị mỗi đơn vị giá. Trong phép tính này không có tỷ lệ bẩy. Bảng dưới giữ nguyên một lệnh, chỉ đổi tỷ lệ bẩy của tài khoản.
| Tỷ Lệ Bẩy | Ký Quỹ Cho 0,1 Lot Vàng | Free Margin Còn Lại | Mất Khi Chạm Cắt Lỗ 10 USD | Giá Đi Ngược Bao Xa Thì Free Margin Về 0 |
|---|---|---|---|---|
| 1:50 | 800 USD | 200 USD | 100 USD | 20 USD |
| 1:100 | 400 USD | 600 USD | 100 USD | 60 USD |
| 1:500 | 80 USD | 920 USD | 100 USD | 92 USD |
| 1:1000 | 40 USD | 960 USD | 100 USD | 96 USD |
Toán với số giả định: tài khoản 1.000 USD, giá vàng 4.000 USD, mua 0,1 lot, chưa tính spread. Không phải số đo, không phải gợi ý mức bẩy.
Cột thứ tư giống hệt nhau: chạm cắt lỗ thì mất 100 USD ở mức bẩy nào cũng vậy. Thứ đổi là ký quỹ và khoảng đệm trước khi phần trống cạn. Với cùng một lệnh, tỷ lệ cao hơn còn để lại nhiều chỗ trống hơn, nên lúc bị gọi ký quỹ đến muộn hơn.
Vấn đề nằm ở chỗ khác: tỷ lệ cao mở cửa cho khối lượng lớn. Với 1.000 USD ở 1:1000, ký quỹ cho phép mở tới 2,5 lot vàng, tức mỗi 1 USD giá đi là 250 USD lãi hoặc lỗ. Rủi ro thật nằm ở khối lượng bạn chọn và ở việc có cắt lỗ hay không. Tính khối lượng từ phần trăm rủi ro bằng công cụ Tính Lot Vàng.
Hình dưới đặt hai trường hợp cạnh nhau: cùng một lệnh ở bốn mức bẩy, và khối lượng lớn nhất mà mỗi mức bẩy cho mở.
Khi Nào Đòn Bẩy Cao Thành Nguy Hiểm
Tỷ lệ bẩy cao trở thành nguy hiểm khi nó được dùng hết. Vài tình huống hay gặp:
- Dùng gần hết vốn làm ký quỹ. Khi đó giá chỉ cần đi ngược một đoạn bằng giá chia cho tỷ lệ bẩy là mất sạch: ở 1:100 là 1% giá, ở 1:500 là một phần năm của 1%. Với vàng 4.000 USD, đó là 40 USD và 8 USD, những khoảng giá có thể đi hết trong một ngày bình thường.
- Không đặt cắt lỗ. Không có cắt lỗ thì stop out làm thay, ở mức gần hết vốn.
- Nhồi lệnh khi giá đi ngược. Mỗi lệnh thêm dùng phần trống mà tỷ lệ cao tạo ra, làm vị thế lớn dần đúng lúc sai.
- Giữ khối lượng lớn qua tin hoặc cuối tuần. Giá có thể nhảy qua nhiều mức liền, kể cả qua cắt lỗ.
Bảng dưới đo trường hợp đầu tiên trên dữ liệu thật: dùng hết vốn làm ký quỹ ở từng mức bẩy thì giá đi ngược bao xa là mất hết, và bao nhiêu ngày giá đi được chừng đó.
Dạng cực đoan nhất là all in: để gần hết vốn chịu rủi ro trong một lệnh. Diễn biến khi ký quỹ cạn, từ cảnh báo tới lúc hệ thống tự đóng lệnh, nằm ở bài margin call.
Giới Hạn Đòn Bẩy Cho Khách Nhỏ Lẻ
Vì nhiều tài khoản khách nhỏ lẻ thua lỗ khi dùng tỷ lệ rất cao, nhà quản lý ở một số khu vực đặt trần. Ví dụ rõ nhất là Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA): từ năm 2018, khách nhỏ lẻ giao dịch CFD ở châu Âu chỉ được mở lệnh với các mức trần sau.
- 1:30 cho các cặp tiền chính.
- 1:20 cho cặp tiền phụ, vàng và các chỉ số chứng khoán chính.
- 1:10 cho hàng hóa khác vàng và các chỉ số phụ.
- 1:5 cho cổ phiếu riêng lẻ và các loại còn lại.
- 1:2 cho tiền mã hóa.
Đi kèm là hai lớp bảo vệ: tài khoản bị đóng lệnh khi ký quỹ còn một nửa mức tối thiểu, và khách nhỏ lẻ không bị lỗ quá số tiền đã nạp. Anh áp dụng quy định tương tự từ năm 2019, Úc từ năm 2021. Ở Mỹ, trần cho khách nhỏ lẻ là 1:50 với cặp tiền chính và 1:20 với cặp khác; Nhật Bản giới hạn giao dịch ngoại hối ở 1:25. Khách được xếp loại chuyên nghiệp thì có thể dùng mức cao hơn.
Mức cao hơn nhiều mà bạn thấy được quảng cáo thường đến từ nơi đăng ký ngoài các khu vực này. Tỷ lệ cao không phải ưu đãi: nó chỉ nới trần khối lượng, và thường đi kèm ít lớp bảo vệ hơn. Quy định có thể đổi theo thời gian, hãy kiểm tra nơi bạn dùng chịu sự quản lý của cơ quan nào.
Cách Tính Đòn Bẩy Thực Tế Của Tài Khoản
Tỷ lệ ghi trên tài khoản chỉ là mức tối đa. Mức bạn đang thật sự dùng là đòn bẩy thực tế:
Đòn bẩy thực tế = tổng giá trị danh nghĩa các lệnh đang mở ÷ equity.
Ví dụ với số giả định: equity 2.000 USD, đang mở 0,1 lot vàng ở giá 4.000 USD (giá trị 40.000 USD) và 0,1 lot EUR/USD ở giá 1,2000 (giá trị 12.000 USD). Tổng giá trị danh nghĩa là 52.000 USD, chia cho 2.000 USD được 26 lần. Tài khoản có thể đặt 1:500, nhưng bạn đang dùng khoảng 1:26.
Con số này đổi khi giá đổi và khi equity lên xuống: lệnh lỗ làm equity nhỏ lại nên mức đang dùng tăng dần, đúng lúc tài khoản yếu nhất. Nó cho biết vị thế của bạn lớn tới đâu so với vốn, nhưng chưa nói một lệnh sai mất bao nhiêu; câu đó cần thêm khoảng cắt lỗ. Hai con số nên đọc cạnh nhau là mức bẩy đang dùng và tổng rủi ro theo cắt lỗ của mọi lệnh đang mở. Xem thêm quản lý vốn.
Sai Lầm Thường Gặp Với Đòn Bẩy
- Chọn tỷ lệ thấp rồi tưởng an toàn. Không có cắt lỗ thì 1:50 vẫn gồng được tới lúc bị gọi ký quỹ, chỉ với khối lượng nhỏ hơn.
- Mở khối lượng tối đa mà ký quỹ cho phép. Đó là để tỷ lệ bẩy chọn khối lượng thay bạn.
- Nhầm mức trên tài khoản với mức đang dùng. Tài khoản 1:500 không có nghĩa bạn đang bẩy 500 lần; phép tính ở phần trên mới cho biết.
- Tính lãi theo phần trăm ký quỹ. Lệnh lãi 100 USD trên 80 USD ký quỹ không phải lãi hơn 100%; so với vốn mới có ý nghĩa.
- Nghĩ đổi tỷ lệ bẩy sẽ đổi spread hay swap. Hai khoản này tính theo khối lượng, không theo tỷ lệ bẩy.
Hình dưới minh họa sai lầm cuối: tỷ lệ bẩy không đổi spread, nhưng khi dùng hết ký quỹ, khối lượng lớn lên kéo chi phí lúc vào lệnh lên theo.
Kết Luận
Đòn bẩy là dùng ít tiền để nắm vị thế lớn; trong forex nó chỉ là mặt kia của ký quỹ. Cùng khối lượng và cùng cắt lỗ, tỷ lệ cao hay thấp không đổi số tiền mất khi sai, thứ đổi là ký quỹ và trần khối lượng bạn mở được. Nó thành nguy hiểm khi bị dùng hết, khi không cắt lỗ, hoặc khi dùng để nhồi lệnh. Bài này không khuyên mức cụ thể nào: hãy bắt đầu từ số tiền chấp nhận mất mỗi lệnh, tính khối lượng, rồi theo dõi mức bẩy đang dùng. Đọc tiếp margin là gì, lot là gì và stop loss là gì.
Tự Kiểm Tra
Câu Hỏi Hay Gặp
Đòn bẩy 1:100 là gì?
Là mỗi 1 USD ký quỹ giữ được 100 USD giá trị lệnh, tức ký quỹ bằng 1% giá trị lệnh. Lệnh trị giá 40.000 USD cần 400 USD ký quỹ. Lãi lỗ vẫn tính trên toàn bộ 40.000 USD.
Nên dùng đòn bẩy bao nhiêu?
Không có mức đúng cho mọi người, và câu hỏi nên đặt khác đi: mỗi lệnh chấp nhận mất bao nhiêu phần trăm vốn. Từ đó tính khối lượng theo khoảng cắt lỗ. Tỷ lệ của tài khoản chỉ cần đủ để ký quỹ không chặn lệnh đã tính, và không bị dùng để mở thêm khối lượng.
Tỷ lệ bẩy cao có tốn phí hơn không?
Không trực tiếp. Spread, hoa hồng và swap tính theo khối lượng, không theo tỷ lệ bẩy. Tỷ lệ cao chỉ làm tốn hơn khi nó khiến bạn mở khối lượng lớn hơn.
Đòn bẩy tài chính và đòn bẩy forex khác nhau thế nào?
Cùng một ý: dùng ít vốn tự có để nắm tài sản lớn hơn. Ở doanh nghiệp, đó là vay nợ thật, đo bằng nợ trên vốn chủ sở hữu, phải trả lãi và trả gốc. Trong forex, đó là ký quỹ cho hợp đồng chênh lệch: không có khoản vay nào chuyển cho bạn, chi phí cấp vốn nằm trong swap.
Nội dung chỉ nhằm mục đích giáo dục, không phải khuyến nghị mua, bán hay nắm giữ tài sản nào và không phải tư vấn đầu tư. Giao dịch ngoại hối, vàng, CFD và tài sản mã hoá thường dùng đòn bẩy, rủi ro cao, có thể mất toàn bộ vốn. Số đo là kết quả quá khứ, không bảo đảm kết quả tương lai. Đọc Cảnh Báo Rủi Ro
